Verhalen die verbinden

De afgelopen weken laten zien hoe snel woorden kunnen verschuiven richting dreiging. Wat in LoosdDe afgelopen weken laten zien hoe snel woorden kunnen verschuiven richting dreiging. Wat in Loosdrecht gebeurde, staat niet op zichzelf. Het raakt aan stigmatisering, aan politieke verantwoordelijkheid en aan de grenzen van onze democratische weerbaarheid. In mijn opinie in Trouw uit december schreef ik al dat “bedreiging van lokale politici een aanval is op ons allemaal”. De gebeurtenissen van de afgelopen tijd laten zien hoe terecht die waarschuwing was. We zien steeds duidelijker hoe politieke retoriek verandert in brandstof voor geweld, en hoe lokale bestuurders daarbij steeds vaker alleen komen te staan.

De uitspraken van Fara Bellinga van de Bellinga's over apartheid laten zien hoe snel onwetendheid kan omslaan in iets dat veel schadelijker is dan een “domme fout”. In een vlog uit Zuid‑Afrika zegt ze dat ze van “blanke en donkere mensen” heeft gehoord dat de apartheidstijd “juist fijner was”, dat er “minder criminaliteit” was en dat het “goed zou zijn als dit terug zou komen”. Het is een zin die zo achteloos wordt uitgesproken dat je bijna vergeet dat ze het heeft over een systeem dat wereldwijd wordt gezien als een van de meest extreme vormen van institutionele rassenscheiding van de twintigste eeuw.

Morgen is het 220 jaar geleden dat de Nederlandse vlag definitief werd gestreken aan de Kaap de Goede Hoop. Na de nederlaag tegen de Britten bij Bloubergstrand in 1806 kwam een einde aan de Nederlandse heerschappij in Zuid-Afrika, een heerschappij die eerder al in 1795 tijdelijke stopte. Deze datum markeert niet alleen een politiek afscheid, maar ook het moment waarop de Kaap vrijwel verdween uit het Nederlandse geheugen. Terwijl Nederland de afgelopen jaren zijn koloniale verleden in ‘de Oost’ en ‘de West’ kritisch herwaardeerde, bleef de Kaap opvallend buiten beeld.

Op 25 november 1975 werd Suriname een zelfstandige republiek. Onafhankelijkheid kwam onverwacht: premier Henck Arron kondigde in 1973 aan dat Suriname uiterlijk in 1975 onafhankelijk zou worden, zonder dat dit onderwerp tijdens de verkiezingscampagne was besproken. Het sloeg in als een bom. Grote delen van de bevolking voelden zich overvallen, er waren brandstichtingen en dreiging van etnisch geweld. Tienduizenden Surinamers besloten in onzekerheid naar Nederland te vertrekken. Uiteindelijk werd de onafhankelijkheid met een “gouden handdruk” van Den Haag – 3,5 miljard gulden ontwikkelingshulp – en de verzoening tussen Arron en oppositieleider Lachmon toch gerealiseerd.

Op 7 september 1940 begon de Blitz: een meedogenloze luchtaanval op Londen door Nazi-Duitsland. Wat eerst een militaire campagne was, werd al snel een strategie van terreur. Hitler gaf opdracht om de burgerbevolking te raken, in de hoop Groot-Brittannië tot overgave te dwingen. De stad werd maandenlang gebombardeerd, met als doel het moreel van de bevolking te breken. Ondanks 40.000 tot 43.000 gedode burgers, tussen de 46.000 en 130.000 gewonde mensen en meer dan een miljoen beschadigde of verwoeste huizen hield Londen stand. Maar de littekens van die periode zijn blijvend en diep.

Vandaag is het tachtig jaar geleden dat Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uitriep. Met zijn woorden gaf hij een stem aan het streven naar vrijheid na de koloniale overheersing door Nederland en de bezetting door Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog.