Educatief lesmateriaal onderbouw VO
Werken voor de LO: Onderduikhulp organiseren in oorlogstijd. Hoe gewone burgers onderduikers hielpen en moeilijke keuzes moesten maken
In deze les ontdekken leerlingen hoe de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) werkte en welke keuzes helpers moesten maken onder druk, schaarste en gevaar. Ze onderzoeken wat een onderduiker nodig heeft, ontwerpen een stappenplan voor het onderbrengen van een nieuwe onderduiker en analyseren morele dilemma’s waarmee LO‑helpers dagelijks werden geconfronteerd. Zo krijgen zij inzicht in de complexiteit en onzekerheid van onderduikhulp, terwijl ze historische keuzes verkennen, risico’s afwegen en morele argumenten formuleren. De les speelt zich af in de context van 1942–1943, wanneer de LO ontstaat als reactie op toenemende vervolging, razzia’s en arbeidsinzet. Het netwerk bestond uit gewone burgers en functioneerde dankzij schaarse voedselbonnen, betrouwbare adressen, valse papieren, koeriers en lokale kennis, terwijl infiltratie, verraad en onverwachte controles een constante dreiging vormden.
Krotoa: Twee kanten van één verhaal
Een compacte en toegankelijke les over Krotoa/Eva van de Kaap voor bovenbouw PO en onderbouw VO. Leerlingen ontdekken hoe het is om tussen twee werelden te leven door een korte tekst te lezen en twee mini‑verhalen te schrijven vanuit verschillende perspectieven. De les combineert geschiedenis, burgerschap en taal, bevat differentiatie op drie niveaus en sluit af met een korte reflectieopdracht. Perfect als introductie op kolonisatie, slavernij en/of de VOC.
Drie lagen van uitsluiting: Dove Joden en de Holocaust
Deze activerende werkvorm over "Drie lagen van uitsluiting" laat leerlingen aan de hand van het verhaal van Dove Joden ontdekken dat discriminatie tijdens de Holocaust vaak uit verschillende, opgestapelde lagen bestond. Via de categorieën communicatieve, sociale en fysieke uitsluiting leren zij hoe dove Joden niet alleen door nazi-wetten en vervolging werden getroffen, maar ook extra kwetsbaar waren door barrières in de communicatie en informatievoorziening. Door historische situaties op een werkblad in deze categorieën te ordenen en hierover in gesprek te gaan, wordt een complex en minder bekend stuk geschiedenis concreet gemaakt, terwijl er tegelijkertijd een brug wordt geslagen naar burgerschapsthema's zoals uitsluiting en empathie in het heden.
Plan-Frederiks: “Wie krijgt bescherming? Jij beslist!”
Deze activerende geschiedenisles over het Plan-Frederiks laat leerlingen ervaren hoe ongelijkheid en willekeur een rol speelden bij de Jodenvervolging in Nederland. In groepjes moeten leerlingen aan de hand van een fictief werkblad een loodzwaar moreel dilemma oplossen: uit een lijst van zes personen mogen zij er slechts twee aanwijzen voor een beschermde status. Door deze confronterende keuze eerst zelf te maken en pas daarna de koppeling te leggen met de historische werkelijkheid — waarbij een kleine elite tijdelijk werd gespaard op basis van status en connecties — ontstaan diepgaande gesprekken over macht, privilege en de emotionele impact van keuzes over leven en dood.